

TL;DR. Książki o przygodach Arsène’a Lupina autorstwa Maurice’a Leblanca najlepiej czytać w kolejności pierwszych wydań francuskich (17 powieści i 39 opowiadań z lat 1905–1941). Lekturę zacznij od zbioru „Arsène Lupin. Dżentelmen włamywacz” (ocena 6,8/10 na Lubimyczytać), a następnie sięgnij po „Arsène Lupin kontra Herlock Sholmes”, „Wydrążoną iglicę”, powieść „813” oraz „Kryształowy korek”.
Imię i nazwisko najsłynniejszego francuskiego włamywacza wymawia się „Arsen Lupę”, choć w polskiej tradycji czytelniczej równie często słyszy się spolszczone „Arsen Lupin” – i pod obiema pisowniami (z akcentem lub bez) trafia ono do wyszukiwarek. Po czterech częściach serialu Netfliksa z Omarem Sy – w tym czwartej odsłonie udostępnionej w październiku 2026 roku – tysiące widzów sięgają po literacki pierwowzór i zderzają się z chaosem: ponad dwudziestoma tomami, podwójnymi polskimi tytułami tych samych powieści oraz sporem, czy zaczynać od debiutu z 1907 roku, czy od opowieści o młodości bohatera. Poniższy przewodnik porządkuje cały cykl Maurice’a Leblanca po kolei, z oryginalnymi tytułami, ocenami czytelników Lubimyczytać i przeglądem dostępnych polskich wydań.
Cykl „Arsène Lupin” Maurice’a Leblanca najlepiej czytać w kolejności pierwszych wydań francuskich z lat 1907–1941, zaczynając od tomu „Arsène Lupin. Dżentelmen włamywacz”. Chronologia wewnętrzna życia bohatera – otwierana przez powieść „Hrabina Cagliostro” z 1924 roku – zdradza na starcie sekrety, które autor odsłaniał stopniowo przez blisko dwadzieścia lat.
Akcja „Hrabiny Cagliostro” rozgrywa się w 1894 roku, gdy dwudziestoletni Raoul d’Andrésy stawia pierwsze kroki w przestępczym fachu i przeżywa burzliwy romans z Józefiną Balsamo. Maurice Leblanc pisał jednak tę książkę dla czytelników, którzy dobrze znali już „Wydrążoną iglicę” (1909) – dlatego umieścił w niej bezpośrednie nawiązania do skarbu królów Francji i późniejszych losów bohatera. Sięgając po prequel na początku, odbierasz sobie przyjemność z powolnego odkrywania, kim w ogóle jest człowiek o czterdziestu siedmiu pseudonimach.
Kolejność publikacji ma jeszcze jedną zaletę: pozwala śledzić naturalną przemianę samego Arsène’a Lupina. W pierwszych zbiorach z epoki Belle Époque jest on zuchwałym anarchistą kpiącym z policji i arystokracji, w tomach z lat I wojny światowej („Odłamek pocisku”, „Złoty trójkąt”) zmienia się we francuskiego patriotę walczącego z niemieckim wywiadem, a w latach 20. i 30. XX wieku działa już niemal wyłącznie jako błyskotliwy prywatny detektyw.
Pełny kanon książkowy przygód Arsène’a Lupina obejmuje 21 pozycji wydanych po francusku w latach 1907–1941 (17 powieści, 4 zbiory opowiadań i 2 osobne dłuższe nowele) oraz pośmiertnie odnalezioną powieść z 2012 roku.
Skąd biorą się różnice między zestawieniami, które wyliczają raz 20, a raz 24 tomy serii? Wynikają one z trzech faktów wydawniczych: po pierwsze, obszerne powieści „813” (w reedycji z 1917 roku) oraz „Zęby tygrysa” (1921) bywały dzielone przez wydawców na dwa osobne woluminy; po drugie, oprócz czterech głównych zbiorów Leblanc opublikował krótkie samodzielne nowele („Człowiek w koziej skórze”, „Szmaragdowy kaboszon”); po trzecie, pełne kolekcje doliczają także pięć sztuk teatralnych. Poniższa tabela porządkuje wszystkie książkowe odsłony cyklu według daty pierwszego wydania książkowego wraz z wariantami polskich tytułów, pod którymi funkcjonują w księgarniach i bibliotekach.
# | Tytuł polski (i warianty tytułu) | Oryginał francuski (rok) | Forma | Ocena LC (liczba ocen) | Rola w serii |
|---|---|---|---|---|---|
1 | Arsène Lupin, gentleman-cambrioleur (1907) | 9 opowiadań | 6,8/10 (1 666) | Najlepszy punkt startu | |
2 | Arsène Lupin kontra Herlock Sholmes (także: Jasnowłosa dama) | Arsène Lupin contre Herlock Sholmès (1908) | minipowieść + nowela | 6,6/10 (695) | Starcie z parodią Holmesa |
3 | Arsène Lupin. Wydrążona iglica (także: Tajemnica wydrążonej iglicy, Pusta igła) | L’Aiguille creuse (1909) | powieść | 6,7/10 (374) | Pierwsza pełna powieść, skarb królów |
4 | 813 (w wyd. 2-tomowym: Podwójne życie Arsène’a Lupina + Trzy zbrodnie Arsène’a Lupina) | 813 (1910) | powieść | 7,1/10 (82) | Wielka intryga polityczna |
5 | Le Bouchon de cristal (1912) | powieść | 7,0/10 (140) | Mroczny wyścig z gilotyną i szantażystą | |
6 | Zwierzenia Arsène’a Lupina | Les Confidences d’Arsène Lupin (1913) | 9 opowiadań | 6,9/10 (112) | Powrót do lekkiej formy opowiadań z czasów młodości |
7 | Odłamek pocisku (także: Odłamek) | L’Éclat d’obus (1916 / wyd. z Lupinem 1923) | powieść | 6,8/10 (44) | Szpiegowska zagadka na froncie I wojny światowej |
8 | Złoty trójkąt | Le Triangle d’or (1918) | powieść | 6,7/10 (70) | Paryż roku 1915, spisek walutowy i „Mała Koralia” |
9 | Wyspa trzydziestu trumien (także: Tajemnica Sareku) | L’Île aux trente cercueils (1919) | powieść | 7,1/10 (37) | Gotycki klimat grozy na bretońskiej wyspie Sarek |
10 | Zęby tygrysa | Les Dents du tigre (1921; wyd. ang. 1914) | powieść | 6,8/10 (80) | Lupin jako Don Luis Perenna i walka o wielki spadek |
11 | Osiem uderzeń zegara | Les Huit Coups de l’horloge (1923) | 8 opowiadań | 7,1/10 (22) | Klasyczne zagadki detektywistyczne księcia Rénine’a |
12 | Hrabina Cagliostro | La Comtesse de Cagliostro (1924) | powieść | 6,8/10 (97) | Prequel (rok 1894): 20-letni Lupin i pierwsza wielka miłość |
13 | Zielonooka panna (także: Dziewczyna o zielonych oczach) | La Demoiselle aux yeux verts (1927) | powieść | 6,7/10 (24) | Lupin w roli protektora i detektywa na Lazurowym Wybrzeżu |
14 | Człowiek w koziej skórze | L’Homme à la peau de bique (1927) | dłuższa nowela | zbiorczo w antologiach | Krótka zagadka morderstwa w normandzkiej wsi |
15 | Agencja Barnett i Spółka | L’Agence Barnett et Cie (1928) | 8 opowiadań | 6,7/10 (53) | Lupin otwiera nietypowe biuro detektywistyczne |
16 | Tajemnicze domostwo | La Demeure mystérieuse (1929) | powieść | 6,7/10 (28) | Porwanie modelki i rodowa tajemnica sprzed wieku |
17 | Szmaragdowy kaboszon | Le Cabochon d’émeraude (1930) | krótka nowela | zbiorczo w antologiach | Kameralna intryga salonowa wokół klejnotu księżnej Olgi |
18 | Niesamowity dwór (także: Niesamowity dwór La Barre-y-va, Przypływ) | La Barre-y-va (1931) | powieść | 6,9/10 (78) | Zjawisko fali pływowej na Sekwanie i zagadka kryminalna |
19 | Dwa uśmiechy jednej pani (także: Kobieta o dwóch uśmiechach) | La Femme aux deux sourires (1933) | powieść | 6,9/10 (25) | Podwójna tożsamość arystokratki i kabaretowej śpiewaczki |
20 | Inspektor Victor z brygady obyczajowej | Victor, de la Brigade mondaine (1933) | powieść | 6,7/10 (23) | Lupin podszywa się pod policyjnego śledczego z Paryża |
21 | Zemsta hrabiny Cagliostro | La Cagliostro se venge (1935) | powieść | 6,8/10 (19) | Powrót wątku z 1924 roku po trzydziestu latach |
22 | Miliardy Arsène’a Lupina | Les Milliards d’Arsène Lupin (1939/1941) | powieść | 7,1/10 (9) | Ostatni tom prasowy za życia autora (wyd. PL w 2022 r.) |
23 | Ostatnia miłość Arsène’a Lupina (brak wydania PL) | Le Dernier Amour d’Arsène Lupin (wyd. 2012) | powieść pośmiertna | brak wyd. PL | Maszynopis z ok. 1936 r. odnaleziony przez wnuczkę pisarza |
Oceny z serwisu Lubimyczytać odzwierciedlają stan z listopada 2026 roku dla najpopularniejszych polskich kart poszczególnych tytułów. Poza powyższą listą istnieją jeszcze utwory poboczne z tego samego uniwersum: pięć sztuk teatralnych (na czele z czteroaktową komedią „Arsène Lupin” napisaną w 1908 roku wspólnie z Francisem de Croisset), opowiadanie „Płaszcz Arsène’a Lupina” (przeróbka noweli „Ząb Herkulesa Petitgrisa” przygotowana w 1926 roku dla amerykańskiego magazynu „The Popular Magazine”) oraz dwie powieści powiązane z cyklem luźnymi nićmi – „Dorota, tancerka na linie” (1923) i „Książę Jerycho” (1930).
Przygodę z twórczością Maurice’a Leblanca najlepiej zacząć od pierwszego tomu – zbioru opowiadań „Arsène Lupin. Dżentelmen włamywacz” (1907) – a jeśli wolisz od razu pełnowymiarową powieść z jedną dużą intrygą, wybierz „Wydrążoną iglicę” (1909) lub „813” (1910).
Nie musisz zobowiązywać się od razu do lektury wszystkich dwudziestu tomów. Trzon legendy Lupina powstał w latach 1905–1912 i mieści się w pierwszych pięciu książkach. W zależności od tego, jakiego rodzaju literatury kryminalnej szukasz, sprawdzą się trzy ścieżki wejścia:
Ścieżka klasyczna (pięć pierwszych tomów po kolei): „Dżentelmen włamywacz” → „Arsène Lupin kontra Herlock Sholmes” → „Wydrążona iglica” → „813” → „Kryształowy korek”. Te pięć części spina wyraźna ciągłość wydarzeń: finałowe opowiadanie pierwszego tomu wprowadza postać angielskiego detektywa, z którym Lupin ściera się w tomie drugim, a dramatyczne zakończenie „Wydrążonej iglicy” bezpośrednio tłumaczy stan ducha bohatera na początku „813”.
Ścieżka dla fanów zagadek historycznych i szyfrów: zacznij od „Wydrążonej iglicy”. To powieść o tajemnicy przekazywanej przez francuskich monarchów od Juliusza Cezara po Marię Antoninę, osadzona wśród kredowych klifów Normandii – dynamiczna i zrozumiała także bez znajomości wcześniejszych opowiadań.
Ścieżka dla miłośników mroczniejszego kryminału i intryg politycznych: sięgnij po „813” albo „Kryształowy korek”. Zamiast lekkich salonowych kradzieży dostajesz tu morderstwo w luksusowym hotelu, walkę o ocalenie wspólników przed gilotyną i bezwzględnych przeciwników pokroju posła Daubrecqa.
Pierwsze pięć książek z lat 1907–1912 stanowi fundament całego cyklu „Arsène Lupin” – to w nich Maurice Leblanc wykreował reguły gry z inspektorem Ganimardem, pojedynek z Herlockiem Sholmesem i najważniejsze powieściowe intrygi.
Wszystko zaczęło się 15 lipca 1905 roku na łamach paryskiego miesięcznika „Je sais tout”, gdzie ukazało się opowiadanie otwierające ten zbiór: „Uwięzienie Arsène’a Lupina” (tłumaczone też jako „Aresztowanie Arsène’a Lupina”). Na pokładzie transatlantyku „Prowansja” płynącego do Ameryki pada depesza z bezprzewodowego telegrafu, że wśród pasażerów pierwszej klasy ukrywa się nieuchwytny włamywacz. Już pierwsze zdania nadają ton całej serii: „Prowansja jest to statek szybki, wygodny, wspaniale urządzony. Kapitan należy do ludzi najuprzejmiejszych w świecie. Towarzystwo zebrało się doborowe” – i nikt z tego towarzystwa nie podejrzewa, kto naprawdę siedzi przy sąsiednim stoliku.
Tom zbiera dziewięć powiązanych historii: od zuchwałego kierowania skokiem zza krat więzienia La Santé i brawurowej ucieczki przed procesem, przez głośny „Naszyjnik królowej” oraz „Ogniotrwałą kasę pani Imbert”, aż po finałowe opowiadanie „Herlock Sholmès przybywa za późno”. Z oceną 6,8/10 przy 1 666 głosach na Lubimyczytać „Dżentelmen włamywacz” to zdecydowanie najczęściej czytana książka całego cyklu.

Drugi tom nie jest luźnym zbiorem miniatur, lecz składa się z dwóch rozbudowanych części: sześciorozdziałowej minipowieści „Jasnowłosa dama” oraz dwurozdziałowej noweli „Żydowska lampka”. Paryżem przełomu wieków wstrząsa seria niewytłumaczalnych zniknięć – ginie między innymi słynny niebieski diament oraz szczęśliwy los loteryjny numer 514 z serii 23. Kiedy wieloletni wróg Lupina, inspektor Ganimard, rozkłada ręce, poszkodowani wzywają na pomoc z Anglii mistrza dedukcji Herlocka Sholmesa wraz z jego wiernym towarzyszem Wilsonem.
Leblanc bawi się tu konwencją starcia dwóch przeciwstawnych temperamentów: chłodnej, metodycznej logiki anglosaskiej z francuską improwizacją, tupetem i sztuką kamuflażu. Na Lubimyczytać „Arsène Lupin kontra Herlock Sholmes” notuje średnią 6,6/10 przy 695 ocenach (a bliźniacza karta innego wydania – 6,7/10 przy 200 ocenach).
Pierwsza pełnowymiarowa powieść o Lupinie zaczyna się nocnym strzałem w zamku Ambrumésy i zuchwałą podmianą bezcennych płócien Rubensa należących do hrabiego de Gesvres. Śledztwo na własną rękę podejmuje siedemnastoletni uczeń klasy retoryki z paryskiego liceum Janson-de-Sailly – Izydor Beautrelet. Nastoletni detektyw amator krok po kroku rozszyfrowuje dokument zwany traktatem o iglicy i odkrywa, że kradzieże dzieł sztuki to zaledwie zasłona dymna dla znacznie większej stawki: legendarnej Wydrążonej Iglicy u wybrzeży Normandii, skrywającej przekazywaną od stuleci fortunę francuskich królów.
To właśnie ta książka rozsławiła nadmorskie miasteczko Étretat z jego siedemdziesięciometrowym skalnym ostrowem wyrastającym z kanału La Manche i po raz pierwszy pokazała bardziej dramatyczne, ludzkie oblicze włamywacza. Czytelnicy Lubimyczytać oceniają „Wydrążoną iglicę” na 6,7/10 (374 oceny).
Czwarta książka cyklu to najbardziej rozbudowana i najgęstsza fabularnie wczesna powieść Maurice’a Leblanca. W apartamencie luksusowego paryskiego hotelu Palace zostaje zamordowany Rudolf Kesselbach, bajecznie bogaty przedsiębiorca diamentowy z Afryki Południowej. Na miejscu zbrodni policja znajduje wizytówkę Arsène’a Lupina i wszystkie podejrzenia natychmiast spadają na niego. Słynny dżentelmen włamywacz ma jednak żelazny kodeks – nigdy nie przelewa krwi – a kolejne zabójstwa dowodzą, że w cieniu działa bezwzględny przeciwnik, który celowo wrabia go w morderstwa. Kluczem do tajnych listów i politycznego spisku sięgającego najpotężniejszych gabinetów Europy okazuje się zagadkowa liczba 813.
W 1917 roku francuski wydawca podzielił tę obszerną powieść na dwa tomy – „Podwójne życie Arsène’a Lupina” (La Double Vie d’Arsène Lupin) oraz „Trzy zbrodnie Arsène’a Lupina” (Les Trois Crimes d’Arsène Lupin) – i tak też bywała ona dawniej drukowana w Polsce. Na Lubimyczytać obie części zbierają wysoką średnią 7,1/10 (82 i 63 oceny), a wydanie jednotomowe – 7,3/10. Dokładnie 6 listopada 2026 roku – w 85. rocznicę śmierci Maurice’a Leblanca – ukazało się jednotomowe wydanie „813” w przekładzie Franciszka Gawicza.
Piąty tom – inspirowany prawdziwym skandalem korupcyjnym wokół budowy Kanału Panamskiego – otwiera rzadki w karierze Lupina blamaż. Podczas nocnej wyprawy do podparyskiej willi skorumpowanego deputowanego Alexisa Daubrecqa pada strzał, a dwóch ludzi z bandy Lupina wpada w ręce policji i staje przed perspektywą gilotyny. Żeby wyciągnąć przyjaciół spod topora, Lupin musi zdobyć tytułowy kryształowy korek od karafki, w którym poseł ukrył listę dwudziestu siedmiu szantażowanych osobistości francuskiego życia publicznego.
Daubrecq to jeden z najbardziej odrażających i zarazem najinteligentniejszych antagonistów w całym dorobku Leblanca – człowiek pozbawiony skrupułów, który potrafi przejrzeć niemal każdy fortel włamywacza. „Kryształowy korek” trzyma w napięciu do ostatnich stron i na Lubimyczytać ma ocenę 7,0/10 (140 ocen). Uwaga porządkowa: w starszych katalogach księgarskich powieść bywała oznaczana jako czwarty tom serii z racji wcześniejszej luki wydawniczej – w autorskiej chronologii następuje ona bezpośrednio po „813”.
Spośród osiemnastu utworów opublikowanych po 1912 roku najwyższe oceny czytelników i największe znaczenie dla mitologii bohatera mają zbiory opowiadań „Zwierzenia Arsène’a Lupina” (1913) i „Osiem uderzeń zegara” (1923) oraz powieści „Wyspa trzydziestu trumien” (1919), „Zęby tygrysa” (1921) i „Hrabina Cagliostro” (1924).
Jeśli po lekturze pierwszej piątki nabierzesz apetytu na ciąg dalszy, dalszą część dorobku Maurice’a Leblanca najłatwiej podzielić na cztery wyraźne etapy:
Powrót do krótkiej formy – „Zwierzenia Arsène’a Lupina” (1913, LC 6,9/10): dziewięć opowiadań, w których sam Lupin wspomina dawne, lżejsze skoki sprzed ponurych wydarzeń z „813” i „Kryształowego korka”. Właśnie tu znajduje się klasyczna nowela detektywistyczna „Czerwony jedwabny szal” (L’Écharpe de soie rouge).
Powieści wojenne i gotyckie (1916–1919): w „Odłamku pocisku” (1916, LC 6,8/10) pierwotnie Lupin w ogóle nie występował – Leblanc dopisał go dopiero w poprawionym wydaniu z 1923 roku. W „Złotym trójkącie” (1918, LC 6,7/10) starzejący się bohater ratuje w Paryżu rannego kapitana Belvala i „Małą Koralię”, a w „Wyspie trzydziestu trumien” (1919, LC 7,1/10) wkracza w drugiej połowie mrocznej, niemal horrorowej opowieści na bretońskiej wyspie Sarek, by racjonalnie wyjaśnić krwawą przepowiednię.
Lupin jako detektyw pod przykrywką (1921–1928): „Zęby tygrysa” (LC 6,8/10) to bezpośrednia kontynuacja losów bohatera po „813” – z powodu wybuchu I wojny światowej powieść ukazała się najpierw po angielsku w USA w 1914 roku, a po francusku dopiero w 1921 roku. Znakomicie wypada też zbiór „Osiem uderzeń zegara” (1923, LC 7,1/10), gdzie Lupin jako książę Rénine rozwiązuje w osiem dni osiem kryminalnych zagadek, by zdobyć zaufanie Hortensji Daniel, oraz lekka „Agencja Barnett i Spółka” (1928, LC 6,7/10), w której prowadzi biuro śledcze i przy każdej sprawie skubie przy okazji winowajców z kosztowności.
Młodość i pożegnanie z bohaterem (1924–2012): „Hrabina Cagliostro” (1924, LC 6,8/10) cofa zegar do 1894 roku i pokazuje narodziny Lupina u boku demonicznej Józefiny Balsamo (wątek ten domyka „Zemsta hrabiny Cagliostro” z 1935 roku). Ostatnim utworem drukowanym w prasie za życia autora były „Miliardy Arsène’a Lupina” (w odcinkach w dzienniku „L’Auto” w 1939 roku, wydanie książkowe 1941, po polsku po raz pierwszy w 2022 roku). Z kolei pisana około 1936 roku „Ostatnia miłość Arsène’a Lupina” przeleżała ponad siedem dekad w rodzinnej szufladzie na zamku w Montfleury, zanim wnuczka pisarza Florence Boespflug-Leblanc wydała ją we Francji w 2012 roku – to jedyny tom cyklu, który wciąż czeka na polski przekład.
Przekręcone nazwisko „Herlock Sholmès” jest efektem protestu prawnego Arthura Conana Doyle’a z 1906 roku – szkocki pisarz nie zgodził się, by stworzony przez niego Sherlock Holmes występował bez autoryzacji na kartach francuskich opowiadań Maurice’a Leblanca.
Kiedy 15 czerwca 1906 roku na łamach magazynu „Je sais tout” ukazało się opowiadanie zamykające pierwszy cykl przygód włamywacza, nosiło ono całkowicie jednoznaczny tytuł: „Sherlock Holmes przybywa za późno” (Sherlock Holmes arrive trop tard). Słynny detektyw z Londynu pojawiał się w nim pod prawdziwym imieniem i nazwiskiem – i co gorsza dla dumy brytyjskiego twórcy, przegrywał starcie z francuskim złodziejem, który na pożegnanie kradł mu jeszcze zegarek.
Po sprzeciwie Arthura Conana Doyle’a Maurice Leblanc zastosował w wydaniu książkowym z 1907 roku oraz w osobnym tomie z 1908 roku czytelny wybieg satyryczny: Sherlock Holmes stał się Herlockiem Sholmèsem, doktor Watson – Wilsonem, a londyńska kwatera przy Baker Street zmieniła się w Parker Street. Jeśli po tym literackim pojedynku nabierzesz ochoty na spotkanie z pierwowzorem z Baker Street, sięgnij po powieści Arthura Conana Doyle’a – na przykład „Studium w szkarłacie” albo „Psa Baskerville’ów”.
Serial „Lupin” platformy Netflix (2021–2026) z Omarem Sy nie ekranizuje bezpośrednio fabuły powieści Maurice’a Leblanca, lecz opowiada współczesną historię Assane’a Diopa, który wzoruje swoje kradzieże na konkretnych tomach – przede wszystkim na „Dżentelmenie włamywaczu” oraz „Wydrążonej iglicy”.
W serialu George’a Kaya książki Leblanca fizycznie istnieją w świecie przedstawionym: nastoletni Assane dostaje od ojca egzemplarz pierwszego tomu i traktuje cały cykl jak podręcznik strategii, a tropiący go policjant Youssef Guédira rozpracowuje kolejne skoki właśnie dzięki lekturze oryginałów (co we Francji doczekało się nawet osobnego terminu: lupinologia). Poszczególne odsłony serialu odsyłają do konkretnych utworów z kanonu:
Część 1 (2021): kradzież kolii z Luwru w pierwszym odcinku nawiązuje wprost do opowiadania „Naszyjnik królowej”, a celowe wejście Assane’a do więzienia – do otwierającej cykl trylogii opowiadań „Uwięzienie Arsène’a Lupina”, „Arsène Lupin w więzieniu” i „Ucieczka Arsène’a Lupina” (wszystkie w tomie „Dżentelmen włamywacz”).
Część 2 (2021): pościg prowadzący na normandzkie wybrzeże w dniu urodzin Maurice’a Leblanca rozgrywa się w plenerach powieści „Wydrążona iglica” – u stóp kredowego klifu w Étretat.
Część 3 (2023): zapowiedziana publicznie kradzież bezcennego klejnotu odwołuje się do opowiadania „Czarna perła” z tomu pierwszego.
Część 4 (premiera 23 października 2026, 8 odcinków): osadzony w więzieniu Assane Diop musi zbiec z celi, gdy na wolności pojawia się tajemniczy naśladowca podpisujący się jako „Lupin” i wrabiający go w serię zuchwałych kradzieży muzealnych – to konstrukcja bardzo bliska powieści „813”, w której oryginalny Lupin ucieka przed obławą i ściga człowieka podszywającego się pod jego wizytówkę.

Maurice Leblanc (urodzony 11 grudnia 1864 roku w Rouen, zmarły 6 listopada 1941 roku w Perpignan) to francuski pisarz i dziennikarz, który stworzył Arsène’a Lupina w wieku czterdziestu lat na zamówienie wydawcy Pierre’a Lafitte’a, szukającego francuskiej odpowiedzi na brytyjskiego Sherlocka Holmesa i Arthura J. Rafflesa.
Zanim Leblanc zdobył światową sławę jako „francuski Conan Doyle”, przez kilkanaście lat próbował sił w ambitnej prozie psychologicznej. Dorastał w normandzkim Rouen w niezwykłym otoczeniu – poród jego matki odbierał chirurg Achille Flaubert, brat Gustawa Flauberta, a nastoletni Maurice osobiście poznał zarówno autora „Pani Bovary”, jak i Guy de Maupassanta (jego młodsza siostra, śpiewaczka operowa Georgette Leblanc, była z kolei wieloletnią towarzyszką życia noblisty Maurice’a Maeterlincka). Paradoksalnie, gdy w 1905 roku napisane niemal od niechcenia opowiadanie o Lupinie przyniosło mu fortunę, a w 1908 roku także Order Legii Honorowej, sam pisarz nieraz narzekał, że stworzona postać całkowicie go zdominowała i „chodzi za nim jak cień”.
Ciekawa jest też geneza samego nazwiska bohatera: w pierwszych szkicach włamywacz nazywał się Arsène Lopin, ale gdy prawdziwy paryski radny miejski o tym nazwisku poskarżył się redakcji, Leblanc zmienił jedną literę na „Lupin” – nieoczekiwanie zyskując skojarzenie z łacińskim słowem lupus (wilk). W całym cyklu bohater użył co najmniej 47 fałszywych tożsamości (od Raoula d’Andrésy i księcia Pawła Sernine’a z „813”, po Don Luisa Perennę i Jima Barnetta). Jak portretował go sam autor w „Złotym trójkącie”: „Był to mężczyzna wysoki, niezbyt tęgi, ale szeroki w ramionach o matowej cerze i przystrzyżonym wąsie nad kształtnie wykrojonymi wargami”. Dziś w normandzkim Étretat, w dawnej willi pisarza, działa muzeum Le Clos Lupin, a dziedzictwo postaci sięga od klasyki europejskiego kryminału – więcej podobnych tytułów omawiamy w zestawieniu książek podobnych do Agathy Christie – aż po kultową japońską mangę i anime „Lupin III” autorstwa Monkey Puncha, opowiadającą o wnuku francuskiego włamywacza.
Wybór polskiego wydania zależy od tego, jak czytasz i jak głęboko chcesz wejść w serię: najobszerniejszą papierową serię, liczącą ponad dwadzieścia części, publikuje Wydawnictwo CM, a najpopularniejsze pierwsze tomy mają po kilka wydań – zarówno drukowanych, jak i e-bookowych.
Na polskim rynku wydawniczym przygody Arsène’a Lupina funkcjonują dziś równolegle w kilku uzupełniających się edycjach, między którymi warto wybierać świadomie:
Wydawnictwo CM (druk – pełna kolekcja): najobszerniejsza edycja papierowa w Polsce, licząca ponad dwadzieścia tomów w miękkiej oprawie (seria „Klasyka francuskiego kryminału”). To tutaj ukazały się po raz pierwszy po polsku późne i rzadkie ogniwa cyklu, m.in. „Miliardy Arsène’a Lupina” (2022) oraz przekłady sztuk teatralnych.
Wydawnictwo Miasto Książek (e-booki): pięć pierwszych tomów cyklu – od „Dżentelmena włamywacza” po „Kryształowy korek”, w tym jednotomowe „813” w przekładzie Franciszka Gawicza (listopad 2026); wszystkie zebrane na stronie autorskiej Maurice’a Leblanca.
Wydawnictwo Replika i Wydawnictwo Świat Książki (druk – wybrane tomy): Replika wydaje najpopularniejsze części (m.in. „Dżentelmena włamywacza”, „Wydrążoną iglicę”, „Zwierzenia” i „Hrabinę Cagliostro”) w ilustrowanych oprawach twardych, z kolei Świat Książki wprowadził wznowienia wybranych tytułów z okładkami nawiązującymi do serialu Netfliksa.
Praktyczna przestroga przy kompletowaniu domowej półki: przed zakupem zawsze porównaj oryginalny tytuł francuski na stronie redakcyjnej. Różni wydawcy wznawiają ten sam tekst pod odmiennymi przedwojennymi lub współczesnymi tytułami – na przykład „Wydrążona iglica”, „Tajemnica wydrążonej iglicy” i „Pusta igła” to dokładnie ta sama powieść z 1909 roku, a wydana w 1924 roku „Hrabina Cagliostro” (La Comtesse de Cagliostro) bywa mylona w opisach z jej kontynuacją z 1935 roku, „Zemstą hrabiny Cagliostro” (La Cagliostro se venge).
Większość tomów zawiera zamkniętą zagadkę kryminalną, więc wyrwanie pojedynczej powieści ze środka serii nie uniemożliwi zrozumienia intrygi. Najwięcej satysfakcji daje jednak lektura w kolejności wydania przynajmniej pierwszych pięciu części („Dżentelmen włamywacz”, „Arsène Lupin kontra Herlock Sholmes”, „Wydrążona iglica”, „813”, „Kryształowy korek”), ponieważ łączy je wyraźny ciąg przyczynowo-skutkowy i powracający przeciwnicy.
Maurice Leblanc napisał w latach 1905–1941 siedemnaście powieści, trzydzieści dziewięć opowiadań (zebranych głównie w czterech tomach nowel i dwóch osobnych dłuższych opowiadaniach) oraz pięć sztuk teatralnych z udziałem Arsène’a Lupina. W 2012 roku we Francji ukazała się pośmiertnie jeszcze jedna, osiemnasta powieść – „Ostatnia miłość Arsène’a Lupina”. W zależności od tego, czy długie powieści „813” i „Zęby tygrysa” drukowane są w jednym, czy w dwóch woluminach, pełne wydania książkowe liczą od 21 do 24 tomów.
Wśród zbiorów opowiadań bezkonkurencyjny pozostaje otwierający cykl „Arsène Lupin. Dżentelmen włamywacz” (1907, ponad 1,6 tys. ocen na Lubimyczytać) oraz późniejsze „Osiem uderzeń zegara” (1923, średnia 7,1/10). W kategorii pełnowymiarowych powieści za szczytowe osiągnięcia Maurice’a Leblanca uchodzą „Wydrążona iglica” (1909), rozmachowa i mroczna „813” (1910, ocena 7,1/10) oraz trzymający w napięciu „Kryształowy korek” (1912, ocena 7,0/10).
Choć akcja „Hrabiny Cagliostro” toczy się najwcześniej, bo w 1894 roku, powieść ukazała się dopiero w 1924 roku jako dwunasta książka w kanonie. Maurice Leblanc pisał ją z myślą o czytelnikach znających już tajemnicę skarbu królów Francji z „Wydrążonej iglicy” i wplótł w narrację odniesienia do przyszłych losów bohatera. Najlepiej sięgnąć po nią na właściwym miejscu wydawniczym albo po ukończeniu pierwszych pięciu tomów.
To ta sama powieść z 1910 roku, różniąca się wyłącznie sposobem podziału edytorskiego. Pierwsze wydanie francuskie ukazało się w jednym grubym tomie pod tytułem „813”, natomiast podczas wznowienia w 1917 roku wydawca rozbił książkę na dwie części: „Podwójne życie Arsène’a Lupina” i „Trzy zbrodnie Arsène’a Lupina”. Wydanie z listopada 2026 roku zawiera pełny tekst w jednym tomie pod oryginalnym tytułem „813”.
Nie – Arsène Lupin jest postacią całkowicie fikcyjną. Historycy literatury często zestawiają go z francuskim anarchistą i włamywaczem Alexandrem Mariusem Jacobem (1879–1954), skazanym w marcu 1905 roku za ponad 150 zuchwałych włamań, który okradał wyłącznie bogaczy, a w willi pisarza Pierre’a Lotiego zostawił liścik z przeprosinami, że nie okradnie człowieka żyjącego z pióra. Sam Maurice Leblanc zaprzeczał jednak, by wzorował się na Jacobie, wskazując na inspiracje literackie: Vautrina z powieści Balzaca, Rocambole’a oraz angielskiego włamywacza-dżentelmena Arthura J. Rafflesa stworzonego w 1898 roku przez Ernesta Williama Hornunga.
Klasyczne opowiadania i wczesne powieści Maurice’a Leblanca sprawdzą się już u czytelników w wieku około 12–13 lat. Proza z początku XX wieku jest wolna od wulgaryzmów i drastycznych opisów przemocy, a jej osią są pojedynki na spryt, przebrania i łamanie szyfrów (w „Wydrążonej iglicy” głównym rywalem Lupina jest zresztą siedemnastoletni licealista). Nieco mroczniejszy, bardziej sensacyjny klimat mają powieści „813”, „Kryształowy korek” oraz „Wyspa trzydziestu trumien”, po które najchętniej sięgają starsi nastolatkowie i dorośli.
Pięć pierwszych tomów cyklu – od „Dżentelmena włamywacza” po „Kryształowy korek” – znajdziesz także w e-bookach na stronie autorskiej Maurice’a Leblanca w naszej księgarni.
Najprostsza i najlepsza recepta na cykl Maurice’a Leblanca to lektura zgodna z datami pierwszych wydań: zacznij od błyskotliwych opowiadań w „Dżentelmenie włamywaczu”, zobacz starcie z angielskim detektywem w „Arsène Lupin kontra Herlock Sholmes”, odkryj sekret normandzkich klifów w „Wydrążonej iglicy”, a potem zanurz się w wielopiętrowej intrydze „813” i dramatycznym „Kryształowym korku”.